SKRYFGEHEIME bied nie net kursusse aan nie, die studente behaal ook sukses. Hierdie Skryfgeheime-span is tans druk besig om stories te skryf vir Nasou Via Afrika se nuwe Afrikaanse leesboekreeks.

GELUK AAN:

Antoinette Diedericks ♦ Ilze Beukes ♦ Monja Verwey ♦ Susan Stander ♦ Troula Goosen ♦ Jeanette van As ♦ Henriëtte Louw (ongelukkig geen foto!) ♦ Elrien Scheepers

Monja Verwey *  Ilze Beukes  *  Elrien Scheepers

Troula  Goosen *  Susan Stander  *  Antoinette Diederichs  *  Jeanette van As (12)

Hier is uittreksels uit die keurder, Riekie Harm, se terugvoer:

• Dankie, Antoinette. Dis presies reg vir graad 6, wanneer jong tieners begin bewus raak van die ander geslag.
• Jis, Elrien, dis nou vir jou ’n spookstorie. So ’n lekker, natuurlike vertelstyl.
• Kostelik, kostelik, kostelik, Ilze!!!
• Henriëtte, jy het hierdie seer saak met heerlike humor, baie deernis en sonder enige schmaltz geskryf. Baie dankie hiervoor.
• Dankie, Janie, vir hierdie heerlike storietalent. Dis regtig lekker om met hierdie materiaal te werk. Die stories is almal in die kol.

GENIET NOU EEN VAN DIE NASOU-STORIES:

JOU TAAK (selfs al volg jy die Prenteboek- of Algemene Skryfkursus, of nog geen kursus nie):

Lees en geniet Troula se storie wat hieronder verskyn en in die nuwe jaar in Afrikaans, Engels en vyf ander Afrika-tale gaan verskyn by Nasou Via Afrika.

Let veral op hierdie elemente:

1. Die detail wat spesifiek en ook eie is aan die milieu (omgewing, era, plek).

2. Die beeldspraak wat eie is aan die milieu en dit versterk en uitbou, byvoorbeeld op p.16: … is hulle vanaand kasteelspoke.

3. Die treffende gebruik van die derdepersoonsgesigspunt, m.a.w. die leser is pragtig binne-in Zelda se kop en beleef alles wat gebeur sáám met háár, ook haar gedagtes en gevoelens.

4. Die gebruik van dialoog, aksies en enkele gedagtes (Zelda s’n!!!) om die storie te vertel, met min vertellende of beskrywende gedeeltes.

5. Die effektiewe gebruik van tydspronge (Voorbeelde: p.16 en 18)

6. Die gebruik van sterk, treffende werkwoorde soos klots, plas en knars, in plaas van flou, vervelige bywoord-werkwoord-kombinasies soos raas hard.

7. Die ontspanne skryfstyl en kort, pittige dialoog.

8. Die vinnige tempo, verrassings, skokke en retoriese vrae wat heeltyd spanning laat opbou by die leser – wat nie sal kan wag om om te blaai nie!

9. Hoe alles heeltyd erger word tot die krisis bereik word waar die karakters gevang en in die Donker Gat toegesluit word en dit lyk asof hulle nooit sal wegkom nie.

10. Die feit dat die probleem wat aan die begin gestel is, naamlik dat Zelda nie van vervelige geskiedenis hou nie, teen die einde aangespreek word, want nou kan Zelda nie wag om meer oor die geskiedenis te leer nie.

11. Die multikulturalisme en die natuurlike samesyn van die kinderkarakters.

Laastens: Moenie ontmoedig voel deur hierdie heerlike storie nie, Troula het hard geswoeg om die skryfambag onder die knie te kry en begin nou om die vrugte te pluk.

LEES DIE TERUGVOER VAN DIE KEURDER OP HIERDIE WONDERLIKE STORIE … en begin fantaseer solank oor jou eie suksesse.

From: Kobus Geldenhuys
Sent: 14 December 2011 11:00 AM
To: Troula Goosen
Subject: Re: GRAAD 5 LEESBOEK: Die Donker Gat

Troula

Geluk indeed! Uitstekend!! Ek is mal oor al die wendinge. Bravo!!!!!!! Ek het net die titel verkort en hier en daar getimmer. Loer gou en lê eiertjies voor ek dit vir vertaling stuur. Ek het Klara se laaste spraak effens gewysig – wat dink jy?

Bestes.

Kobus Geldenhuys

Die Donker Gat

Troula Goosen

1

Spookstories

“Spoke?” Zelda kyk vies na Cebo. “Ag, duh, man.”

“Rêrig. Met galgtoue om hulle nekke. En bloed wat uit hulle oogkasse drup – omdat hulle so vreeslik gemartel is.” Cebo se oë blink agter sy bril.

“Issie!”

“Het jy nog nooit van die Donker Gat gehoor nie?”

“Jy praat nonsens, man!”

“Issie!”

“Is!”

“Zelda! Cebo!” Juffrou Sterretjie klink moeg. “Hou op skoor soek. Die gids wag. En onthou, moet onder geen omstandighede van die groep afdwaal nie, hoor.”

Dis net só onregverdig, dink Zelda terwyl sy op Cebo se hakke by die skoolbus uitklim. Sy was opgewonde oor die SW-taak. Dis supercool van juffrou Sterretjie om hulle ’n taak oor Kaapstad se toeristebestemmings te laat doen. En sy was seker sy sou saam met Fatima en Courtney in die Robbeneiland-groep wees. Dink net: Madiba se sel!

Toe nie. Courtney is met die kabelkar teen Tafelberg op en Fatima is Waterfront toe. En hier staan sy wat Zelda is nou voor die sif ou Kasteel. En dit saam met ’n doofus soos Cebo wat dink dis die coolste plek in die Kaap om spoke te soek.

Die gids stel haarself bekend as tannie Marietjie. Sy vertel die Kasteel die Goeie Hoop is opgerig as vesting om die halfwegstasie aan die Kaap te beskerm. Cebo maak ewe vroom aantekeninge.

Zelda rol haar oë. Dis só vervelig. Wie gee om wat honderde jare gelede gebeur het? Fatima loop nou seker lekker in die akwarium rond. As sy wegglip, kan sy dalk gou vir Fatima SMS.

“Oppas!” Zelda wip toe ’n stem in haar oor sis. “As jy afdwaal, gaan die swart spookhond jou gryp!”

Zelda sug. Cebo is ’n regte pyn. Sy kan nie glo sy is die hele dag met hom en sy spookstories opgeskeep nie. Vies druk sy verby en gaan staan by die groep.

Die gids beduie na ’n toring bo-op die geel kasteelmuur. “Wie van julle weet wat dit is?” vra sy.

Dadelik vlieg Cebo se hand in die lug. “Dis die kapteinstoring, Tannie.”

Tannie Marietjie knik. “Baie slim,” sê sy goedkeurend. “Vir honderd jaar was dit die hoogste gebou in die Kaap.”

’n Paar kinders giggel.

Zelda steek haar hand op. “Spook dit in die kasteel?” vra sy en loer vermakerig na Cebo.

“Goeie vraag,” glimlag die gids. “Die Kasteel is die oudste gebou in Suid-Afrika. Natuurlik dwaal hier baie spoke rond. Sien julle die muur daar oorkant? Dit verbind die bastionne Leerdam en Oranje. En dis daar waar ou goewerneur van Noodt se spook dwaal. Sy gloeiende figuur is al …”

Zelda draai skuins om vir Cebo skewebek te trek. Haar oë rek. Hy is nie meer langs haar nie. Fronsend kyk sy rond. Cebo sal nie sommer ’n sappige spookstorie misloop nie. Wat het van hom geword?

2

Die spookhond

Voetjie vir voetjie sluip Zelda weg van die groep. Sy duik tussen ’n klompie Duitse toeriste deur en glip by ’n ingang in. Haar hart sink. Dit lyk asof sy in ’n museum beland het. Sy haat geskiedenis en hierdie plek is vol mislike ou oorlogsgoed. Maar sy moet nou uitvind waar Cebo is. Wat voer hy in die mou?

Voor ’n kas vol antieke swaarde steek sy vas. Iets het in die glas weerkaats. Iets swart. Dit was nie haar verbeelding nie. Wat kan dit wees? Zelda kyk rond, maar daar is niemand naby nie. Haar nekhare kriewel. Dis nie dat sy in spoke glo nie. Maar die plek is grillerig. Sê nou Cebo is reg? Sê nou hier dwaal regtig ’n spookhond rond?

Die volgende oomblik weergalm ’n tjankgeluid blikkerig deur die museum. Zelda swaai verskrik om. Cebo sit op sy hurke langs ’n hoë kas. Sy tande klap op mekaar.

“D-die s-s-spookhond!” stotter Zelda. Sy duik langs hom in en loer oor haar skouer.

Cebo vou dubbeld soos hy lag. “Woef-woef!” gil hy en swaai sy selfoon voor haar neus. “Cool luitoon, nè? Lekker uitgevang!”

Zelda vlieg op. Dit voel asof daar rook by haar ore uitborrel, so kwaad is sy. Hulle is in groot moeilikheid en dit omdat Cebo dink hy is die grapjas van die jaar. Sy draai haar rug op hom en stoom na die uitgang.

Agter haar lag Cebo uit sy maag. Zelda se bloed kook. Nou het hy te ver gegaan. Wanneer sy met hom klaar is, gaan hý die volgende kasteelspook wees. Sy steek vas toe Cebo se lag skielik in ’n benoude kermgeluid verander. Maar sy trek haar skouers op en stap met ’n wipstappie verder. Sy gaan haar nie aan hom steur nie. Die simpel drel kan maar maak asof ’n spook hom aan die keel beet het. Hierdie keer gaan hy haar nie flous nie.

Eers toe ’n donker skaduwee oor haar val, kyk sy om.

Die hond is reg agter haar. Groot en swart, met iets in sy bek. Versteen van vrees kyk Zelda hoe hy regmaak om te spring. Warm asem walm in haar gesig. En toe, voor haar oë, verdwyn hy spoorloos.

’n Oomblik lank kyk sy en Cebo na mekaar. Hy lyk net so lam geskrik soos sy. Toe sien sy die voorwerp op die vloer tussen hulle raak. Dis die ding wat die spookhond in sy bek gehad het. Dit lyk soos ’n skulp.

Op presies dieselfde oomblik steek Zelda en Cebo hulle hande daarna uit. Op presies dieselfde oomblik vou hulle vingers om die koel skulp. Skielik voel Zelda duiselig. Die vertrek begin tol, kleure warrel pers en groen voor haar oë verby en toe is dit asof sy deur klam, dik mis val en val en val…

3

23 April 1729

”Zelda!” Iemand skud haar aan die skouers.

Zelda kreun. Haar kop voel deurmekaar en haar ooglede klipswaar. Stadig swem Cebo se gesig in fokus. Agter hom verrys die geel kasteelmuur. Die kapteinstoring. Maar alles lyk anders. Daar is geen teken van die gids of die ander kinders nie. Daar is ook geen toeris in sig nie. Nogtans wemel dit van mense. En hulle dra snaakse outydse klere.

“Wat gaan aan?” fluister Zelda terwyl sy opstaan. Haar bene wankel en sy gaan weer sit. ’n Perdekar ratel oor die plaveisel. Toe kliek sy. “Hulle is besig om ’n fliek te skiet!”

Cebo skud sy kop. “Nee, ek dink dis regtig.”

“Grap jy weer? Wel, ek speel nie saam nie.” Zelda spring op en storm in die rigting van die hoofingang. Terwyl sy hardloop pluk sy haar selfoon uit. SW-taak of nie, sy bly nie langer hier nie. Sy gaan haar ma SMS om haar te kom haal. Toe steek sy vas. Die selfoon wys geen sein nie.

“Ho-ha! Oppas daar!”

Zelda se asem ruk toe iemand langs haar skree. Perdepote klap. Sy deins terug. ’n Seningrige hand kry haar aan die pols beet en pluk haar uit die pad. Klippe spat teen haar bene. Die perdekar dawer verby.

“Hei, kyk waar jy loop!” Twee swart oë blits in hare. Die seun is ouer as sy, seker sowat veertien. Sy gesig is vol stofstrepe, hy het ’n toiingrige mus op en hy kyk haar en Cebo op en af. “Waarom is julle so snaaks aangetrek? Is julle hier vir die maskerbal?”

“As jy bedoel of ons in die fliek speel …” begin Zelda, maar Cebo pomp haar in die ribbes.

“E-ek dink nie hulle skiet ’n fliek nie.” Hy vryf oor sy nek. “Ek dink ons het in die verlede beland.”

“Is jy koekoes?” Zelda gaap hom aan.

“Kyk om jou! En wat van die swart hond – en die skulp – en die mis, hè?”

“Wat praat jy van ’n hond? En ’n skulp?” Die seun kyk fronsend na Cebo.

Cebo maak sy hand oop. Die skulp blink wit in sy palm.

Die seun lyk asof hy ’n spook sien. Hy vat die skulp by Cebo. Stadig draai hy dit om en om. Sy maer hand bewe. Toe vou hy dit versigtig in ’n vuil sakdoek toe en steek dit in sy sak. ’n Snaakse lig blink in sy oë. “Ons moet in die binnehof kom. Oor ’n paar uur is dit hoogwater.”

“Nie so haastig nie!” Zelda vou haar arms voor haar bors. “Wat het hoogwater met als uit te waai? Die see is doer ver. Is julle twee besig om gek te skeer?

”Nee, regtig,” Cebo se stem klink dun. “Ek dink ons is in die geskiedenis.” Hy kyk na die seun. “Watter jaar is dit? En wie is jy?”

Die seun sug. “Julle verstáán nie. Dis ’n saak van lewe en dood. Maar as jy moet weet: my naam is – e – Jan. Vandag is die 23ste April 1729.”

Net toe begin ’n klok lui. Jan word bleek. “Hulle gaan tereggestel word,” fluister hy.

“Wie?” vra Zelda.

“Die soldate. En Dorman. Ons is te laat!”

“Watter soldate? Wie is Dorman?”

“Moenie simpel vrae vra nie. Ons moet by Die Kat kom.”

“As julle dink julle gaan my met ’n kastige spookkat flous, maak julle ’n fout,” sê Zelda, maar sy loer tog oor haar skouer.

“Jy het óf nie jou huiswerk gedoen nie, óf jy het al jou breinselle in 2012 verloor.” Cebo klink moedeloos. “Die Kat is ’n balkon vanwaar hulle in die ou dae belangrike aankondigings gedoen het. Kyk, al die mense loop soontoe.”

“Wie het Google nodig as hulle net op jou kan kliek?” Zelda gluur na Cebo.

“Kom, julle twee!” Jan kry vir Zelda en Cebo aan die polse beet en sleep hulle in die rigting van ’n poort in die dwarsmuur. Om hulle stamp die mense teen mekaar en beduie opgewonde. Party ruik asof hulle weke laas gebad het. Zelda se maag draai. Sy knyp haar oë toe en strompel blindelings agter Jan aan.

Eers toe Jan vassteek, maak sy haar oë oop. Voor haar maal ’n skare mense en sy moet op haar tone staan om te sien wat aangaan. Toe word sy yskoud. Naby die muur is ’n houtstellasie. En aan die stellasie wieg sewe galgtoue in die seebries.

4

Die teken

Zelda snak na asem. Dit voel asof ’n riller voor haar oë afspeel. Het sy regtig in die geskiedenis beland? Sy loer onderlangs na Jan. Oor elke wang loop ’n nat streep. Waarom is hy so ontsteld? Wie is die soldate en Dorman? En waarom gaan hulle gehang word?

Die skare word stil. Almal se gesigte draai na die balkon. ’n Man met ’n rooi jas aan en met ’n pruik op sy kop stap vorentoe. Hy haal ’n papierrol met ’n rooi seël op onder sy arm uit. Hy breek die seël, rol die papier oop en begin lees.

Zelda spits haar ore. Die man lees ’n klomp name af, maar ’n harde dreuning maak dit moeilik om hom te hoor. Onrustig loer sy oor haar skouer. As sy nie van beter geweet het nie, sou sy dink dis branders wat naby die kasteelmuur breek.

Die man hou op met lees en wink ’n paar soldate nader. Die skare staan terug sodat hulle kan verbymarsjeer. Tussen die soldate strompel sewe mans. Hulle is aan mekaar vasgeketting, hulle klere is bebloed en hulle gesigte vertrek van vrees.

Langs haar trek Jan sy asem hard in. “Dorman is nie daar nie,” fluister hy.

Zelda se hele lyf bewe. Sy sien hoe die sewe mans met die galgtrappies opklim. Een begin skree. “Ons is onskuldig, Van Noodt! Jy weet dit! Ek vervloek jou tot in alle ewigheid!”

Zelda druk haar ore toe. Sy wil nie meer hoor nie. Sy wil ook nie sien wat gaan gebeur nie. Sy wens sy was liewer by die huis besig om Death in the Haunted Castle te speel. Sy sal nooit weer nagmerries hê oor simpel zombies in ’n rekenaarspeletjie nie.

Die volgende oomblik gryp Jan haar aan die mou. Met haar en Cebo op sleeptou vleg hy tussen die mense deur en duik agter ’n muur in. Hygend sak hulle langs ’n klomp opgestapelde wynvate neer.

Jan se oë blink koorsagtig. “Dorman moet nog in die Donker Gat wees,” sê hy. “Hy het seker nog nie skuld erken nie. Dalk martel hulle hom op hierdie oomblik. Ons moet gou maak as ons hom wil red. Die springgety kom vinnig in.”

Cebo kyk triomfantelik na Zelda. “Wat het ek jou gesê? Almal weet van die Donker Gat. Daar was … ek bedoel daar ís ook ’n pynbank. En in 1729 was die see nog nie drooggelê nie. Dit kom tot teen die kasteelmuur. Wanneer die gety hoog is, stoot dit tot in die Donker Gat op. Dorman kan verdrink!”

Zelda ril. Sy hou niks van wat sy hoor nie. Maar sy voel hoe die adrenalien deur haar are pomp. Sy frons vir Jan. “Hoe kan ons jou help as ons nie weet wat aangaan nie? Wie is daardie sewe mans? En wie is Dorman?”

Jan sug. “Ons mors tyd, maar ek moet julle seker vertel. Dorman is my – e – broer. Hy is ’n veewagter. Drie nagte gelede het hy skaapdiewe gesien en toe alarm gemaak. Die sewe mans is soldate wat uitgeglip het om die skelms voor te lê.”

Cebo krap sy kop. “Nou verstaan ek nie. Hulle wou die skelms vang. Waarom is hulle dan in die moeilikheid?”

“Goewerneur van Noodt dink hulle wou dros. Toe martel hy hulle totdat hulle skuld erken. En toe veroordeel hy hulle ter dood en arresteer Dorman as medepligtige. Ek dog alles is verlore. Gelukkig is julle nou hier.”

Zelda se wenkbroue lig. “Wat het ons hiermee te doen?”

“Dis alles oor Satan, my hond. Ek het verlede nag van hom gedroom,” verduidelik Jan. “Eintlik was hy ’n rondloperhond, maar ek het soms vir hom kos gebring. Dit was voor hy in die grag verdrink het.”

“Toe droom jy van ’n spookhond?” Cebo klink ongeduldig.

“Ja, en in die droom het Satan my laat weet hy stuur iemand om my te help. En hulle sal ’n teken saambring.”

Cebo rol sy oë. “Ek weet nog nie waar ons inpas nie.”

“Dorman het ’n ruk terug ’n skulp opgetel en vir my gegee. Eendag het ek en hy langs die grag gespeel, toe val dit in die water. Satan het ingeduik om dit uit te haal. Maar toe verdrink hy en die skulp is weg … Nou het Satan dit vir julle gebring. Dit beteken julle is die gestuurdes.”

Zelda spring op. “Waarvoor wag ons?”

“Die probleem is, ek weet nie waar die Donker Gat is nie. Julle moet my help soek.”

Zelda sluk. “Ons weet ook nie waar die Donker Gat is nie.”

Haar woorde is skaars koud toe perdepote oor die plaveisel dawer. Stemme skree. Wat ook al aangaan, iemand is besig om nader te kom. Vinnig.

Zelda loer om die wynvate. Wat sy sien, laat haar ineenkrimp van vrees. Voor sy kan keer, weergalm haar gil deur die binnehof.

5

Die vervloekte skildery

Blitsvinnig vou Jan se maer hand oor Zelda se mond. “Wil jy ons dood hê?” sis hy. Sy stem is hoog, amper soos ’n meisie s’n. Seker van bangheid, dink Zelda.

“Daar is hulle!” gil iemand. ’n Klomp soldate kom te perd aangestorm. Hulle swaai hulle swaarde moorddadig.

“Die vreemdelinge!” skree die kaptein op die voorste perd. “Vang hulle! Dis hulle wat goewerneur van Noodt vermoor het!”

Zelda voel hoe Jan verstyf. “Dis klaarpraat met ons,” fluister hy.

“Néé!” Cebo skiet vorentoe. Hy mik sekuur en skop teen die onderste wynvat. Dit kantel om en begin rol. Die volgende wynvat kantel ook. Een na die ander tuimel die ander vate ook om. Stamperig rol hulle in die pad van die kaptein en sy soldate. Die perde runnik en kap met hulle hoewe in die lug sodat die soldate moet klou om bo te bly.

Een van die perdehoewe kap ’n wynvat stukkend. Dit bars oop en die wyn vloei rooi oor die plaveisel. Die soldate gil van plesier en spring van die perde af. Een ná die ander val hulle plat en begin die wyn oplek.

Jan proes. “Daar gaan nie veel oorbly vir vanaand se maskerbal nie.”

“Dit sal hulle ’n rukkie besig hou. Kom!” Cebo laat spaander oor die binneplaas. ’n Groot houtdeur doem voor hulle op. Cebo pluk dit oop en spring opsy sodat Zelda en Jan kan inhardloop. Toe duik hy oor die drumpel, stamp die deur toe en draai die sleutel in die slot.

Zelda sak op haar hurke neer. Die bloed klop in haar ore. Dit was amper. En Cebo was nogal cool. As dit nie vir hom was nie was hulle dalk nou ook in die Donker Gat vasgeketting.

Cebo grinnik. “Aag, dit was sommer niks,” sê hy asof hy haar gedagtes kon lees. “Maar waarom dink hulle ons het die goewerneur vermoor? Die ou was netnou springlewendig. Een van daai manne het hom mos vervloek.”

Zelda haal haar skouers op en wys na ’n deur teen die agterste muur. “Dalk is daar ’n uitgang.”

Maar agter die deur is nog ’n vertrek. ’n Groot eetkamertafel staan gedek. Fyn porselein en silwerware glinster in die lamplig. Teen een muur flikker ’n kaggelvuur. Dit teken patrone op ’n skildery wat bokant die kaggel hang.

Jan se oë word groot. “Die skildery,” fluister hy hees. “Dit bestaan regtig.”

Zelda bekyk die skildery deur skrefiesoë. “Wat is snaaks daaraan?” vra sy. “Dis nie eens mooi nie.”

“Dis vervloek. Iets vreesliks sal gebeur met enigiemand wat dit probeer steel.”

Zelda rol haar oë. Sy stap vorentoe en steek haar hand uit. Toe haar vingers aan die vergulde raam raak, knars ’n geluid deur die vertrek. Voor haar verbaasde oë begin die skildery wegswaai. In die muur daaragter gaap ’n donker gat.

Skielik hamer harde vuisslae teen die buitedeur. “Maak oop! Ons weet julle is binne.”

Zelda, Cebo en Jan kyk met groot oë na mekaar. Hulle moet wegkom. Die soldate is besig om die deur af te breek. Binne ’n paar minute gaan hulle in die vertrek wees. Daar is net een uitweg. Met een sprong wip Zelda tot in die donker opening agter die skildery. Sy wink die ander moet haar volg. Cebo help haar om die prent weer voor die opening te trek.

Binne is dit stikdonker. Die holte is klein en bedompig, Zelda kry skaars asem. Sy voel-voel om haar en gril toe sy iets klewerigs raakvat. ’n Spinnerak! Sy haat spinnekoppe. Saam met watter ander grillerige goed is hulle vasgekeer? En hoe gaan hulle by die soldate verbykom?

Die tyd word min. Sal hulle ooit betyds wees om vir Dorman te red?

6

Die wenteltrap

“Ma disj mosj ommoontlik. Hulle moet hie wiesj.”

Zelda hou haar asem op. Die soldaat staan reg voor die skildery. Sy kan hom hoor asemhaal. Sy kan amper sy wynasem ruik.

“Julle soek vrotsig! Het julle agter die gordyne gekyk?”

“Onsj het, Kaptein! Vensjtersj is gesjluit, Kaptein. Hulle isj deur die muur. Nesj sjpoke, Kaptein. Sjowaar, Kaptein.”

Zelda hoor hoe die kaptein teen die muur klop. Langs haar hou Jan sy neus vas. Hy moet asseblief tog net aan die nies raak nie.

Ná wat soos ’n ewigheid voel, hou die kaptein op met klop. Zelda kruis haar vingers. Laat hulle net loop, wens sy. Die donker maak haar benoud. En hulle moet by die Donker Gat uitkom om vir Dorman te red. Teen hierdie tyd is die gety al hoog.

“Ek gaan ’n wag buite opstel,” hoor sy die kaptein sê. “Simon en Gijsbert, julle twee bly hier. Hou julle oë oop. Ek vertrou nie die vrede nie. Iets sê vir my die vreemdelinge is baie nader as wat ons dink.”

Die kaptein se voetstappe sterf weg. Die deur klik op knip. Zelda hoor hoe die soldate hulle op die stoele voor die kaggel tuismaak. Langs haar haal Jan en Cebo hard asem. Sy moet aan iets dink. En gou ook. Maar wat?

Haar selfoon! In 1729 sal sy geen sein kry nie, maar die battery is gelaai. Sy skakel dit aan. Jan val amper agteroor toe die lig tussen hulle skyn. Gelukkig beduie Cebo vinnig vir hom om stil te bly. Zelda hou die foon in die lug en skyn in die rondte. Haar hande bewe toe die ligstraal op ’n harige spinnekop val  teen die muur agter Cebo se kop.

Iets grys skarrel oor haar voet. Zelda onderdruk ’n kreet en skyn in die rigting waarheen die rot verdwyn het. In die hoek teen die vloer is ’n ronde opening. Dis die begin van ’n spiraaltrap wat lyk of dit tot diep in die maag van die kasteel kan wentel.

“Dalk lei dit na ’n uitgang,” fluister Jan. “Ek dink ons moet dit volg. Die wagte is dronk, maar dis nog steeds te gevaarlik om terug te gaan.”

“Ek stem saam,” sê Cebo. “Gee die lig vir my, Zelda. Dis ’n man se werk om voor te loop en die gevare te trotseer.”

“En wat van vroueregte? Dis die Nuwe Suid Afrika, jy weet,” sê Zelda snipperig, maar sy gee tog die selfoon vir Cebo aan.

Jan frons. “Ek verstaan nie. Waarvan praat julle?”

Zelda haal haar skouers op. “Aag, newwermaaind. Kom, ons tyd is min.”

As sy geweet het wat volgende gaan gebeur, sou sy beslis nie so haastig gewees het om by die Donker Gat uit te kom nie.

7

Die Donker Gat

Zelda vee die sweet van haar voorkop af. Sy wens dit was nie so bedompig nie. Die spiraaltrap het hulle tot by ’n smal tonnel gebring, maar dit voel asof hulle ure lank oor die glibberige klipvloer strompel.

“Sien jy al ’n uitgang?” Jan klink uitasem.

Cebo swaai die selfoonlig in die rondte. “Nog niks,” antwoord hy. “Maar hoor julle dit nie ook nie?”

“Ja, sowaar, daar is ’n dreuning,” sê Jan. “Wat kan dit wees?”

Zelda snak na asem. “Dis die see! Dit beteken ons is naby die kasteelmuur. En dit beteken …”

“Vorentoe móét ’n uitgang wees!” Cebo begin drafstap. Skielik steek hy vas. So onverwags dat Zelda met ’n hikgeluid in hom vasloop. Sy loer oor sy skouer. Toe sink haar hart. Die selfoon se lig skyn flouerig op ’n soliede klipmuur.

“Agge nee, ’n doodloop!” Jan sak op sy hurke af en vou sy arms oor sy kop. “Dis verby met Dorman. En met ons ook.”

Sy woorde is skaars koud toe die selfoon se lig doodgaan. Zelda sluk. Die battery is gedaan. As hulle nie in geraamtes wil verander nie, moet hulle vinnig ’n plan maak. Maar wat? Sy knyp haar oë toe en druk haar voorkop teen die klam klipmuur. Sy voel so moeg – dis asof die aarde kantel – asof sy val en val en val …

“Zelda, kyk!” Sy ruk toe Cebo haar naam uitroep. Haar kop moes teen ’n geheime hefboom gedruk het, want die klip het beweeg en ’n smal strokie lig skyn deur ’n skreef in die muur. Sy wil sommer huil en lag tegelyk. Hulle het die uitgang gevind!

Cebo wurm deur die opening. Hy kyk rond en wink hulle moet hom volg. Die nare reuk van rou riool hang in die lug. Zelda se maag draai. Sal hulle ooit veilig hier uitkom?

“Ek dink ons is in die kerker,” fluister Jan. “Die Donker Gat moet naby wees. Kyk, daar is lig om daardie hoek. En stemme. Ek gaan kyk.”

Versigtig sluip hulle nader.

’n Growwe manstem praat. “Die Khoi-Khoi mannetjie is taaier as wat ek gedink het. Nie eens die pynbank kry hom sover om skuld te beken nie. Maar die gety is besig om te stoot. As die water aan sy neus begin lek, sal hy ’n ander deuntjie sing.”

’n Ander man lag. “Jy moet maar na sy hulpkrete luister, Ludevicus. My skof is verby.”

’n Stoel skraap oor die vloer. Sleutels rinkel. Swaar voetstappe beweeg in hulle rigting.

“Ons moet wegkruip,” fluister Zelda.

Maar dit is te laat. Voordat een van hulle kan beweeg, val die lantern se lig vol op hulle.

“Wat de…!” Die soldaat se oë rek. “Dis die vreemdelinge!” brul hy. “Ek het hulle gevang. Ek gaan ’n medalje kry!”

8

’n Leeu se brul

Dis net ’n nagmerrie, dink Zelda. Dis nie regtig 1729 nie. Niemand dink sy het die goewerneur vermoor nie. En ’n soldaat is nie regtig besig om haar en Cebo rug aan rug aan ’n ring op die Donker Gat se vloer vas te maak nie.

Dorman was teen die muur vasgeketting toe Ludevicus hulle by die gat ingeboender het. Zelda sou nooit kon raai hy is Jan se broer nie – hulle lyk glad nie eenders nie. Jan het so geskop en gespartel om naby hom te kom dat die soldaat hom langs sy broer vasgebind het. Daarna was dit Zelda en Cebo se beurt.

“So ja, die knope is stewig. Net betyds vir springgety.” Ludevicus gryns. Toe plas hy deur die enkeldiep water na die seldeur. Die sleutel knars in die slot.

Oomblikke lank is al geluid dié van water wat al hoër en hoër teen die mure klots.

Cebo stamp aan Zelda en beduie met sy kop na krapmerke teen die muur. “Dis naelmerke waar gevangenes probeer uitklim het om nie te verdrink nie.”

Zelda voel yskoud. Hierdie keer maak Cebo nie ’n grap nie. As hulle nie blitsig aan ’n plan dink nie, is hulle vanaand kasteelspoke.

Jan ruk woes aan sy kettings. “Ons moet hier uitkom!”

“Jy moes my nie gevolg het nie, Klara.” Dorman se stem is hees.

“Verbaas kyk Zelda na hom. “Waarom noem jy vir Jan Klara?”

Jan sug. “Ek moet julle seker vertel. Ek het my soos ’n seun vermom om na Dorman te soek, maar my naam ís Klara. Dorman is nie my broer nie. Ons gaan trou.”

“Julle sal net kan trou as ons hier uitkom.” Zelda byt op haar lip en dink ’n rukkie. “Het jy nog jou selfoon?” vra sy vir Cebo.

“Jip. In my sak. Waarom?”

“As ons styf teen mekaar skuif, kan ek dit dalk bykom. Watter luitone is daarop?”

“Baie. ’n Hoederhaan wat kraai, ’n leeu wat brul …”

“Perfek! Hier was vroeër mos roofdiere aan die Kaap. Ek het ’n plan. Luister mooi.”

Ludevicus storm by die Donker Gat in. “Waarom skree jy so?’ vra hy vir Zelda.

“Ek is naar. Laat my uitkom. Net vir ’n rukkie.”

“Is jy laf? Gevangenes word nie toegelaat om uit te gaan nie.”

“Jy het seker ’n dogtertjie?” smeek Zelda. “Ek is net tien – dis my laaste wens – asseblief?”

Ludevicus kyk onseker na haar betraande gesig. “Goed. Maar net vir ’n paar minute.” Hy maak Zelda los en laat haar voor hom by die seldeur uitloop. Daarna sluit hy die deur toe en hang die bos sleutels teen die muur op. Hy beduie na ’n beker op die tafel. “Water,” brom hy.

Zelda tel die beker op en draai haar rug op hom. Skielik weergalm die geluid van ’n brullende leeu oorverdowend deur die kerker. Ludevicus se oë word spierwit. Hy gryp na ’n donderbus wat in die hoek van die vertrek staan. Dit lyk asof hy heeltemal van Zelda vergeet het. “Leeu, leeu!” gil hy en storm in die gang af.

Zelda spring vorentoe en gryp die sleutels. Haar hande bewe so, sy kry amper nie die seldeur oopgesluit nie. Terwyl sy met Dorman se geroeste boeie sukkel, val die bos in die kniediep water.

“Maak gou!” gil Cebo. Waar hy vasgemaak is, kom die water al by sy ken. Paniekerig voel Zelda in die stinkende water rond. Alles hang nou van haar af. Die soutwater brand haar oë, maar uiteindelik vou haar vingers om die bos sleutels.

Haar asem jaag toe sy Dorman se boeie oopsluit. Hy vryf sy polse en spring na Klara. In ’n japtrap het hy haar en Cebo se toue los. Toe laat spaander hulle na die geheime opening.

“Is die wagte nog daar?” vra Cebo en Klara gelyk.

Versigtig druk Zelda die skildery opsy en loer deur die skeef. Toe deins sy terug. Voor die kaggel, so naby dat sy aan hom kan raak, staan ’n seerower.

9

Maskerbal

Zelda snak na asem. “Die wagte is weg,” fluister sy vir die ander drie wat styf in die holte agter die skildery ingeprop staan. “Maar die eetsaal is vol mense. Dis die maskerbal. Hoe gaan ons verbykom?”

Klara loer oor haar skouer. “Dit lyk nie asof hulle juis oor Van Noodt treur nie. Ten minste het ons hom nie vermoor nie – seker maar sy sondes wat hom ingehaal het.”

“Dis perfek,” sê Dorman. “Die mense is vrolik van al die wyn. Al wat ons moet doen, is om een-een uit te klim wanneer niemand kyk nie en te maak asof ons gaste is. Ek lyk soos ’n ontsnapte bandiet, Klara soos ’n slaweseun en julle twee – wel – dit lyk asof julle iewers uit die toekoms ontsnap het. Almal sal dink dis ons kostuums. Dan stap ons eenvoudig by die deur uit.”

“Ons perd wag agter die Oranje-bastion,” sê Klara. “Teen dagbreek is ons al ver. Dorman het oor die berg langs die see gewoon voor hy Kaap toe gekom het. Dis afgeleë en daar is ’n grot waar ons kan wegkruip totdat dit weer veilig is.”

“Ons sal julle mis,” fluister Zelda.

“En ons vir julle.” Klara gee haar ’n drukkie. “Julle twee hoef nie uit te klim nie. Vat net gelyk hieraan.” Versigtig haal sy haar vuil sakdoek uit en vou dit oop.

Die skulp blink wit in haar handpalm.

“O, daar is julle!” Juffrou Sterretjie se oë blits. “Het ek nie uitdruklik gesê julle moet by die groep bly nie! Die arme gids het amper ’n toeval gehad. Sy het gedink julle het iets oorgekom. Albei van julle doen hierdie week detensie.”

Zelda en Cebo loer na mekaar.

“Ek kry jou volgende Saterdag by Die Kat,” fluister Cebo en knipoog. Toe loop hy na sy maats agterin die bus.

Zelda se vingers vou om die koel skulp in haar handpalm. Sy sal beslis daar wees. Wie weet wat gebeur volgende keer? Geskiedenis is eintlik supercool.

Wil jy meer weet oor die Kinder- en jeugboek-kursus?
Klik hier en stuur ’n e-pos na info@skryfgeheime.co.za

Wil jy die Richmond-boekefees bywoon?

Die fees vind plaas van 6 tot 8 Oktober 2011 en daar is nog akkommodasie beskikbaar op die dorp. Kontak die feeskomitee gerus by:

grootkarookunstefees@hotmail.com

Of: 082 590 6539

Op pad

Koud kom Richmond onder sterre aan

doer agter by Drie Susters verbygegaan,

proe die soet van warm Café Java

terwyl die Caltex-joggie uitgelate vra:

“Ma wa ko masta só vroe vadaan?”

[Francois Joubert]

Jou harde en ongenaakbare stuk aarde

pragtig, dor en leeg, eindelose vlaktes

met jou eie mooie bekoring, waar dit so

stil is dat jy die Here kan hoor asemhaal.

[Conrad Cockroft]

Karoo … soenvas somershuis

jou soetdoringboom

ou storieman se soom.

Hoor vleiloeries se flikflooi

oor plat vlaktes fluister

bly jy luimerig onder volstruis se vlerk

luitenant van jou taal … jóú plek.

[Maritza du Preez]

Die Groot-Karoo

Snikhete warm dag.

Bitterkoue wintersnag.

Windpompe hier en daar.

Plaasopstalle ver van mekaar.

Helder skoon suiwer lug,

’n arend sweef in sy windstil vlug.

Khoisan land.

Dorstige land.

Semi-woestyn.

Sonskyn.

[Corrie Cross]

Geloofsles

Sy sagte bruin oë staar

oor dorre bossievlaktes.

Sterk bruingebrande hande strooi

mielies voor honger skape…

Dán sien hy dit: ʼn wolkie

so groot soos ʼn man se hand.

[Marita Appelgrein]

My naam is Martin Gouws en is nou besig met die derde module.  Sjoe! en ek dog toe ek is afrikaans en ek weet hoe om te skryf.  Wat n ontnugtering. Maar ek leer, en geniet dit baie. Ek het  ‘n storie geplaas, maar weet nou nie of een van julle ouens dit wil lees en se wat julle daarvan dink nie. Is dit hoe dit werk?

Groetnis

My boeke, my verdómde boeke, soos Ester dit genoem het, het die garage oorgeneem.
Daar was nie meer plek vir n muis nie – newermaaind twee karre. En toe ek nog boonop my Vespa, ook hier intrek — wel dit was genoeg om die kameel se rug te knak.

Volgens my, was dit eerder – toe ek die swembad omskep het vir my proefneming, om varswater kreef te kweek.
Jy is waansinnig het sy vir my gegil, en belowe dat sy Fauna en Flora op my gaan sit.
Twee dae later is sy hier weg, sak en pak, met twee groot tasse en al haar skoene binne-in haar fancy Merc. Terug na haar familie toe. Terug Kaap toe.

Die genadeslag het gekom net na my twee en vyftigste verjaarsdag – en vyf en dertig jaar se getroudheid.
Sy het die Irma Stern wat in die voorhuis gehang het, saam met al haar silwer eetgerei, en natuurlik haar Noretake stel ge-eis.
Van my, my verdómde boeke en kreef in die swembad, wou sy net wegkom. Dit was volgens haar prokureur.

Daardie selfde jaar besluit Bertie, my ou vriend van amper dertig jaar dat hy en Lucille gaan padgee. Agter die kinders aan. Australia toe.
Ek moet oorkom en self kom kyk. Dis amper nes Suid Afrika, sonder die onnosellike swart politiek. Volgens hom,(hy was maar nog altyd ‘n grootprater), het hulle blykbaar goed daar aangepas,

Miskien moet ek die huis verkoop. Dis in elk geval te groot vir my – maar dan dink ek aan die huishulp, Miriam. Die arme vrou sal dan geen heenkome hê nie. Sy het saam met die huis gekom toe ons dit daardie tyd by die Bothas gekoop het. Sy hoort hier, nes die diere, my boeke en al die herrinerings van amper veertig jaar. Nes ek.

Nog net agtien maande voor ek aftree – dan sien hulle my, wat Proffesor Paulo Lamberti is, ou haakneus Lamberti, nie weer nie. Dan is ek klaar met hierdie ondankbare, agteraf rugstekers. Daardie bogsnuiter, Naidoo, dink hy weet mos als. Dit is maar hoe dit nou se dae gaan. Oud en wit is uit. Sy dag gaan nog kom. Gee net kans.

Miskien moet ek maar tog eendag gaan kyk waaroor Bertie so gaande is…

Die oggend verkeer by Fonteine sirkel is nie te erg nie, maar dan, so by half agt, begin dit gewoonlik ophoop, tot by die indraai universiteit toe.

Dis daar, net voor die sirkel, daar waar die pad effens afdraand begin loop, dat ek besef het iemand sit langs my in die kar. ‘n Koddige room kleurige man, skitterend, soos pêrels in die oggend son.
Hy is net so werklik soos toe ek hom die eerste keer gesien het – vyftig jaar gelede.

Dis toe die masels mos op my brein geslaan het – almal het gedink dat ek dit nie gaan maak nie..
Die kamer was half donker. Net die bedlamp, met ‘n bruin papiersak oor, het vanaf die laaikas effense lig verskaf – en my familie het om my bed gestaan, en bid.
Hy het op die voetenent van die bed gesit, tussen waar pappa Marco en mamma gestaan het.

Niemand, behalwe ek het hom daar sien sit nie.
Ek kan nog duidelik sy naam onthou.

“ Ugl Gugle!
My magtag man. Kan jy my nog onthou
My naam is Pa…”

“Maar natuurlik Paulo. Ek is so bly dat jy mý, nog kan onthou.”

“Maa..maar hoe kom jy hier? Wat gaan aan? Ek bedoel hie…hier innie…”

“Sjuut, Paulo!”. En hy hou sy vinger voor sy mond. “Jy praat te veel. Kan jy nog onthou hoekom ek daardie tyd by jou was?”

“Nee, jy’t nooit gesê nie, of miskien… mmm… nee jong, ek kan nie meer onthou nie. Dit was te lank gelede”

“Ek’t toe vir jou gesê dat ek jou moes kom haal, Paulo” Kan jy onthou?”

“Ja, maar ek was toe nog klein. Ek wou buite gaan speel het saam met my ho… en toe is jy net weg. Nou onthou ek. Ek het lank daarna nog na jou gesoek. Waarheen het jy verdwyn?”
Weét jy, hoe almal my gespot het. Oór jou?”

Ugl Gugle lag bulderend, nes ‘n groot swaar vragmotor, sonder brieke.

“Vat my hand Proffesor. Ek vat sy hand. “So maklik, gaan jy nie weer wegkom nie”.

Ek wag opgewonde vir my 1ste module!